5.6.2014

Bahçe Bitkileri Bölümü

  • Tanıtım
  • ​Geçmişten Günümüze
  • Alt Birimler
  • ​​Çalışma Alanları

​​

Enstitümüz Bahçe Bitkileri Bölümü 1994 yılından itibaren bölge ve ülkeye hizmet etmektedir. Bölümümüzde 13 Araştırmacı görev yapmaktadır. Bu Araştırmacıların 4’ü  doktorasını, 6’sı yüksek lisansını  tamamlamış olup;  4'ü doktora, 1'i  yüksek lisans eğitimine devam etmektedir. Bölümde TÜBİTAK 1001 ve 1007, DPT, TAGEM, Özel Sektör ve Üniversite desteği ya da işbirliği ile birçok proje yürütülmüş ve yürütülmektedir. Bahçe Bitkileri Bölümü yapılan projeler ve tescil ettirilen çeşitler yönünden önemli adımlar atmıştır.​

Bahçe Bitkileri Bölümünün Hedefleri: 
• Öncelikle Karadeniz Bölgesinde bulunan bitki genetik kaynaklarını muhafaza altına almak ve bunları ıslahta değerlendirmek,
• Bölge ve ülke şartların uygun, üretici tarafından talep edilen, pazar değeri yüksek sebze, meyve ve süs bitkisi çeşitleri geliştirmek, 
• Geliştirilen çeşitlere uygun yetiştirme teknikleri geliştirmek, 
• Çeşit ıslahında moleküler teknik ve doku kültürü uygulamalarını hayata geçirmek,
• Islah aşamasında dayanıklılık testlemesi
 teknolojilerini kullanabilmek.


Enstitü Meyvecilik konusundaki çalışmalara Amasya elması ve Trabzon hurması ıslahı ile başlamıştır. Bu çalışmalar sonucunda 1 adet elma çeşidi Amasya elması adıyla, 8 adet Trabzonhurması Akbulut, Onur, Kaplan, İrem, Yeşilırmak, Çoruh 1, Türkay ve Ayder adlarıyla 2009 yılında tescil edilmişlerdir. 

Üzümsü meyveler alanında da çalışmalar yürütülmüştür. Bu kapsamda bçğürtlen, ahududu ve Frenk üzümü konusunda yapılan adaptasyon çalışmaları yürütülmüştür. Bu çalışmalarla 14 böğürtlen çeşidi arasından Ness, Chester, Bursa 1, Jumbu ve Bartın çeşitleri bölge için uygun bulunmuş, Ahududu yetiştirciliğinde çeşit seçiminde ekolojik şartların yanı sıra yükseltinin dikkate alınması gerektiği, elde edilen bulgular göre Bölgenin Frenk üzümü yetiştiriciliği konusunda da uygun ekolojiye sahip olduğunu gösterrmiştir. Yine üzümsü meyveler grubunda organik çilek yetiştiriciliği konusunda 2003-2006 yılları arasında bir çalışma yürütülmüştür. Bu çalışmada organik ve geleneksel parseller arasındaki verim farkı %20 civarında bulunmuştur. 
​Ceviz konusunda yapılan araştırmalarda cevizin taban suyu ve hava nispi neminden etkilendiği ve çeşit seçiminde bu hususların dikkate alınması gerektiği kanaatine sahip olunmuştur. 
Modern meyveciliğin bölgede yaygınlaşmasını sağlamak amacıyla 2001 yılında elma, armut, kiraz ve vişne türlerinde bodur anaçlar kullanarak farklı çeşitleri içeren bir çalışma başlatılmıştır. Bu çalışma ile bodur anaç kullanımı ve ağaçlara şekil verme konusunda yapılan çalışmalar teknik elemanları ve bölge üreticisi ile paylaşılarak modern meyveciliğin bölgede yaygınlaştırılmasına çalışılmıştır. 

2003 yılında Trabzon hurması ve karayemiş ile meyve genetik kaynakları çalışmaları başlatılmıştır. Bu çalışmalar 2008 yılında “Karadeniz Bölgesi Meyve Genetik Kaynakları Araştırmalar” projesi kapsamında Trabzon hurması, karayemiş, kiraz, elma, kestane, kocayemiş türleri ile genişletilmiştir. Bu çalışma Karadeniz bölgesi ve bazı türlerde ülke çapında devam etmekte olup genetik kaynakların muhafazasını ve karakterizasyonunu amaçlamaktadır. 
Kirazda anaç ıslahı ile kiraz yetiştiriciliğinde istenen özelliklere sahip klonal çoğaltılabilen anaç elde etmeye yönelik çalışmalar yürütülmektedir. 
Cadaman, Garnem, çöğür anaçlar ve erkenci ve geççi çeşitleri de içeren değişik çeşitler ile şeftali ve nektarin adaptasyon çalısması yürütülmektedir. Bu çalışma işe bölgemizde zaten yetiştiriciliği yapılmakta olan şeftalide özellikle erkenci ve geççi gruptaki şeftali ve nektarinlerin bölgedeki yetişebilme imkanları ve anaçların etkileri araştırılmaktadır. 
Trabzon hurmasında geliştirilen çeşitler için tozlayıcı çeşit geliştirme çalışmaları da yapılmaktadır. 
Meyvecilik konusunda yeni gelişmelere dair araştırma yapmak ülkemiz meyveciliğini Dünya sıtandartlarında hayata geçirmek amacıyla 2011 yılında “Kiraz, Elma ve Şeftali Ağaçlarına Şekil Vermede Göz Yönetimi Tekniğinin Araştırılması” adı altında bir proje başlatılmıştır. Bu çalışmada hedeflenen şekil verme yöntemi ile ağaçların erken meyveye yatmaları, ağaç şekillerinin ışıktan azami faydalanacak şekle kavuşması ve yüksek kalite ve verim elde etmek amacıyla çalışma devam etmektedir. 
Enstitümüzde öncelikli olarak ülkemize ve bölgemize uygun verimli ve kaliteli sebze çeşitlerinin ıslahına yönelik çalışmalar yapılmaktadır. Bunun yanında sebze yetiştirme tekniği ile çeşitli adaptasyon ve tescil denemeleri de yürütülmektedir. Ayrıca hizmet içi eğitim kapsamında sebze yetiştiriciliği konularında çeşitli eğitim ve seminerler verilmektedir. 

Enstitümüzde yapılan başlıca çalışmalar aşağıda özetlenmiştir: 

Beyaz Baş Lahana Islahı: Ülkemizde son yıllarda tiçari olarak beyaz baş lahana üretiminde genellikle F1 hibrit çeşitler kullanılmaktadır. Üretimdeki hibrit çeşitlerin tamamının tohumluğu yurtdışından gelmektedir. Bu sorunun çözümüne yönelik yerli hibrit lahana çeşitlerini çıkarmak amacıyla 1998 yılında “Beyaz Baş Lahanada Hibrit Çeşit Islahı” adlı projeye başlanmıştır. Bu projede tüm yerel tipler toplanmış, yurt dışından nitelikli materyaller getirtilmiştir. Ordu yaylalarından selekte edilmiş olan standart “Dürme” çeşidi tescil edilmiştir. Daha da önemlisi yapılan ıslah çalışmaları sonucunda iki adet hibrit çeşitin (Kartopu ve Kuzey Yıldızı) üretim izni alınmış olup tescil işlemleri bitmek üzeredir. Bu çeşitler, “ülkemizin ilk yerli hibrit lahana çeşitleridir”. 
Biber Islahı: Bu çalışma 2004 yılında başlanmış ve Karadeniz Bölgesinde bulunan yerel materyaller toplanarak hem koruma altına alınmış ve hem de ıslah edilmiştir. Proje öncelikle DPT destekli başlamış daha sonradan TUBİTAK tarafından desteklenmesine layık görülmüştür. Son yıllarda açık alanda hibrit biber çeşidi kullanım oranı atmaya başlamıştır. Ülkemizde diğer araştırma enstitülerinde yapılan ıslah araştırmaları genelde örtüaltına yöneliktir. Bu nedenle biber ıslahı ekibi, öncelikli olarak açık alana uygun hibrit kıl, sivri ve kapya biberlerinin geliştirilmesine çalışmaktadır ve çalışmalar halen başarılı bir şekilde devam etmektedir. 
Taze fasulye Islahı: Bu çalışma 2002 yılında başlanmış ve taze fasulyenin yoğun olarak üretiminin yapıldığı Çarşamba Ovası’ndan bulunan yerel materyaller toplanarak hem koruma altına alınmış ve hem de ıslah edilmiştir. Bunun sonucunda bodur tipte “Zeynebim” ve “Karabacak” isimli iki adet taze fasulye çeşidinin üretim izni alınmıştır. Verimli, kaliteli, yöreye uygun ve hastalıklara dayanıklı sırık ve bodur taze fasulye çeşitlerini geliştirme çalışmaları devam etmektedir. 
Karpuza anaç ıslahı: Aşılı fide üretiminde kullanılan anaç tohumluklarının tamamı yurt dışından ithal edilmektedir. Bu durum ülkemizin daha fazla döviz kaybetmesine neden olmakta ve anaç ıslahı ile ilgili çalışmalara ağırlık verilmesi gerçeği de ortaya çıkmaktadır. Bu çalışma ile Karadeniz Bölgesi’nden toplanan kestane ve bal kabağı genotipleri ile bu genotiplerin türlerarası melezlerinin karpuza anaç olabilme potansiyelleri ortaya konulmaktadır. 
Yabani Sebze Seleksiyonu: 2011 yılında başlatılan bu projede; Orta Karadeniz Bölgesi’nde doğal olarak yetişen ve sebze olarak tüketilen Madımak, Kaldırayak, Ebegümeci türlerinin toplanması, muhafazası, karakterizasyonu ve değerlendirilmesi hedeflenmektedir. 
Süs bitkileri biriminde öncelikli olarak gen kaynaklarının toplanması ve muhafaza altına alınması, süs bitkileri ıslahı ve yetiştirme tekniği ile çeşitli adaptasyon çalışmaları yürütülmektedir. Ayrıca hizmet içi eğitim kapsamında süs bitkileri yetiştiriciliği konularında eğitim verilmektedir. Birimde yapılan başlıca çalışmalar aşağıda özetlenmiştir: Süs Bitkileri Gen Kaynaklarının Toplanması ve Muhafazası: TÜBİTAK tarafından desteklenen “Türkiye Lale ve Sümbül Türlerinde Çeşit Geliştirme ve Yeni Çeşitlerin Sektöre Kazandırılması” isimli proje ile ülkemize has olan lale ve sümbül türleri doğal florasından toplanarak enstitümüze getirilmiş muhafaza altına alınmıştır. Söz konusu bitkileri kullanarak melezleme ıslahı ile yeni çeşitlerin geliştirilmesine yönelik çalışmalar devam etmektedir. Ayıca Karadeniz Bölgesi’nde bulunan orman gülleri toplanarak çoğaltım teknikleri üzerine araştırmalar yapılmaktadır. Bunun yanında lale, karanfil ve glayöl bitkilerinde farklı özellikteki çeşitlerin Karadeniz Bölgesi’ne adaptasyon çalışmaları bulunmaktadır. 
Özet olarak Meyvecilik ve Sebzecilik ve Süs Bitkileri konusunda 20 araştırma projesi sürdürülmekte olup bölge ihtiyaçları göz önüne alınarak bu çalışmalar planlanmıştır.


Meyvecilik Birimi: 

Birimde 2 doktor, 2 yüksek mühendis, bir mühendis ve bir teknisyen görev yapmaktadır. Meyvecilik biriminde meyve genetik kaynaklarının korunması ve karakterizasyonu, bunlardan çeşit geliştirme çalışmalarını içeren projeler ile meyve ağaçlarına şekil verme, adaptasyon çalışmaları yürütülmektedir. 
Birimde yapılan başlıca çalışmalar aşağıda özetlenmiştir: 
• Meyve Genetik Kaynakların Muhafazası ve Karakterizasyonu Araştırmaları
      • Trabzon Hurması Genetik Muhafaza ve Karakterizasyonu
      • Elma Genetik Muhafaza ve Karakterizasyonu
      • Kiraz Genetik Muhafaza ve Karakterizasyonu
      • Kestane Genetik Muhafaza ve Karakterizasyonu
      • Kocayemiş Genetik Muhafaza ve Karakterizasyonu
      • Karayemiş Genetik Muhafazası
• Trabzon Hurması Islahı 
• Amasya Elması Islahı 
• Şeftali Nektarin Yetiştiriciliği 
• Kiraz-Vişne Anaç Islahı 
• Amasya Elmasında Genetik Haritalama ve Meyve Kalite Bileşenleri Analizleri 
• Kiraz, Elma ve Şeftali Ağaçlarına Şekil Vermede Göz Yönetimi Tekniğinin Araştırılması 
 Sebzecilik Birimi: 
Birimde 1 doktor, 3 yüksek mühendis ve 1 mühendis olmak üzere 5 teknik eleman görev yapmaktadır. Sebzecilik biriminde öncelikli olarak sebze ıslahı ve yetiştirme tekniği ile çeşitli adaptasyon ve tescil denemeleri yürütülmektedir. Ayrıca hizmet içi eğitim kapsamında sebze yetiştiriciliği konularında çeşitli eğitim ve seminerler verilmektedir. 
Birimde yapılan başlıca çalışmalar aşağıda özetlenmiştir: 
• Beyaz Baş Lahana Islahı 
• Biber Islahı 
• Taze fasulye Islahı 
• Karpuza anaç ıslahı 
• Yabani Sebze Seleksiyonu
 ​Süs Bitkileri Birimi: 
Birimde 1 doktor, 1 yüksek peyzaj mimarı ve 1 mühendis olmak üzere 3 teknik eleman görev yapmaktadır. Süs bitkileri biriminde öncelikli olarak gen kaynaklarının toplanması ve muhafaza altına alınması, süs bitkileri ıslahı ve yetiştirme tekniği ile çeşitli adaptasyon yürütülmektedir. Ayrıca hizmet içi eğitim kapsamında süs bitkileri yetiştiriciliği konularında eğitim verilmektedir. 
Birimde yapılan başlıca çalışmalar aşağıda özetlenmiştir: 
• Süs Bitkileri Gen Kaynaklarının Toplanması ve Muhafazası 
• Süs Bitkileri Islahı
• Adaptasyon çalışmaları


BÖLÜMÜN GÖREV VE SORUMLULUKLARI:

•Bölümde yapılan işlerin; kuruluşun misyon, vizyon ve temel değerlerine uygunluğunu sağlamak. 
• Bahçe Bitkileri Bölümü; bahçe bitkileri üretiminin gelişmesi amacıyla; ülkenin, bölgenin ya da yörenin ihtiyaçları, sorunları, potansiyeli, stratejik önemi ve projeksiyonlarını dikkate alarak: 
•Bitki genetik kaynaklarının korumak 
• Nitelikli ıslah materyali geliştirmek 
• Farklı bahçe bitkileri türlerinin ıslah edilmesi ve ıslah sonucu geliştirilen çeşitleri tescil ettirerek kayıt altına aldırmak 
• Gerekli duyulan yetiştirme tekniği ve demonstrasyon çalışmalarını yapmak İntrodüksiyon veya yeni çeşitlerin adaptasyonlarını yaparak bölgede bahçe bitkileri ürün desenindeki çeşitliliği artırmak 
• Modern bahçe bitkileri yetiştiriciliğine yönelik olarak gerekli teknolojilerin geliştirmek


''